**१३ कार्तिक २०८३** **स्याङ्जा** । हिमाली माटोमा फलेको जुम्ली स्याउको स्वाद अब स्याङ्जालीका घरआँगनमै पुगेको छ। बजारमा पाइने विदेशी स्याउको विकल्प खोजिरहेका उपभोक्ताका लागि जुम्लाबाट ल्याइएको स्वदेशी स्याउ आकर्षणको केन्द्र बनेको छ। सस्तो मूल्य, स्वाद र स्थानीय उत्पादनलाई प्राथमिकता दिने उपभोक्ताको बढ्दो रुचिसँगै जुम्ली स्याउले स्याङ्जाका टोलटोलमा आफ्नो बजार विस्तार गरिरहेको छ। स्याउले भरिएका गाडी बस्तीका गल्ली र घरदैलोमा पुग्दा उपभोक्ताको उत्साह पनि उत्तिकै देखिन्छ। पसल वा बजारसम्म पुगेर स्याउ किन्नुपर्ने बाध्यता हटेको छ भने घरआँगनमै प्रतिकेजी १५० रुपैयाँमा स्याउ रोजेर किन्न पाएपछि उपभोक्ता पनि खुसी भएका छन्। जुम्लामा उत्पादित स्याउ स्याङ्जासम्म ल्याएर बिक्री गर्दै आएका व्यवसायी गौरीलाल सञ्ज्यालका अनुसार घरदैलोमै पुगेर बिक्री गर्दा उपभोक्ताको राम्रो प्रतिक्रिया पाइएको छ। उनका अनुसार दैनिक सयौँ पेटी स्याउ बिक्री हुने गरेको छ। एकपटक स्याउ किनेर स्वाद लिएका ग्राहकले पुनः सम्पर्क गरेर माग गर्न थालेपछि व्यापारको दायरा पनि फराकिलो बन्दै गएको छ। सञ्ज्यालसहितको टोलीले जुम्लामा उत्पादित स्याउ ट्रकमार्फत पोखरासम्म ल्याउने गरेको छ। पोखराबाट जिपमा राखेर स्याङ्जासहित तनहुँ, लमजुङ, पर्वत, पाल्पा र पोखरा आसपासका विभिन्न बस्तीमा पुर्‍याएर बिक्री गरिन्छ। स्याउको कार्टुनले भरिएका गाडी बस्तीबस्ती पुग्दा घुम्ती व्यापारमार्फत स्वदेशी उत्पादन उपभोक्ताको भान्सासम्म पुगिरहेको छ। **किसानको उत्पादन खेर जान नदिने प्रयास** जुम्लामा उत्पादित स्याउले उचित बजार नपाउँदा बारीमै कुहिएर जाने समस्या रहेको व्यवसायी सञ्ज्याल बताउँछन्। उत्पादन प्रशस्त भए पनि बजारसम्म पुर्‍याउन नसक्दा किसानले अपेक्षित लाभ लिन नसकेको उनको भनाइ छ। ‘जुम्लामा उत्पादन भएको स्याउ बजारसम्म पुर्‍याउन नसक्दा त्यसै कुहिएर जाने समस्या थियो,’ सञ्ज्यालले भने, ‘स्वदेशी उत्पादनको बजारीकरण र प्रचारप्रसार गर्दै बजार विस्तार गर्ने क्रममा उपभोक्ताको घरदैलोमै स्याउ पुर्‍याउन थालेका हौँ।’ उनका अनुसार यो प्रयास स्याउ बिक्री गर्ने व्यवसायमा मात्र सीमित छैन। जुम्लाका किसानले उत्पादन गरेको स्याउलाई नयाँ बजारसँग जोड्ने र उपभोक्तामाझ स्वदेशी उत्पादनको पहिचान स्थापित गर्ने उद्देश्यसमेत यसमा जोडिएको छ। **सस्तो मूल्य र स्वादले तान्यो उपभोक्तालाई** विदेशी स्याउको तुलनामा सस्तो मूल्यमा घरदैलोमै किन्न पाइने भएपछि जुम्ली स्याउ उपभोक्ताको रोजाइमा पर्न थालेको छ। व्यवसायीले जुम्ली स्याउलाई स्वच्छ, स्वादिलो र रङरोगन नगरिएको प्राकृतिक उत्पादनका रूपमा बजारमा प्रवर्द्धन गरिरहेका छन्। ‘एकपटक जुम्लाको स्याउ किनेर खाएपछि दोस्रो र तेस्रोपटक पनि खोज्नु भनेको यसको स्वाद र गुणस्तर मन पराएकै कारण हो,’ सञ्ज्यालले भने। उपभोक्ताले सस्तो मूल्यमा स्वदेशी उत्पादन उपभोग गर्न पाउनु र किसानले आफ्नो उत्पादन बिक्रीबाट आम्दानी प्राप्त गर्नु यस व्यापारका सकारात्मक पक्ष हुन्। उत्पादनस्थलबाट उपभोक्तासम्म स्याउ पुर्‍याउने यो अभ्यासले किसान, व्यवसायी र उपभोक्ताबीच प्रत्यक्ष सम्बन्ध स्थापित गर्नसमेत मद्दत गरेको छ। **स्वदेशी उत्पादनलाई बजारसँग जोड्ने अवसर** नेपालमा उत्पादित कृषि उपजले बजार नपाउने समस्या समाधान गर्न उत्पादनसँगै बजारीकरण र वितरण प्रणालीलाई प्रभावकारी बनाउन आवश्यक छ। जुम्ली स्याउलाई स्याङ्जा र आसपासका जिल्लाका घरदैलोसम्म पुर्‍याउने प्रयास यसैको एउटा उदाहरण बनेको छ। स्थानीय उत्पादनको प्रचारप्रसार, सहज ढुवानी र उपभोक्तासम्म प्रत्यक्ष पहुँच विस्तार गर्न सके किसानको उत्पादन खेर जाने समस्या कम गर्न सकिन्छ। साथै, उपभोक्ताले पनि तुलनात्मक रूपमा उचित मूल्यमा स्वदेशी कृषि उपज उपभोग गर्ने अवसर पाउँछन्। हिमाली पाखामा फलेको स्याउ पहाडी बस्तीका घरआँगनसम्म पुग्नु व्यापारको सामान्य गतिविधि मात्र होइन, स्वदेशी उत्पादनलाई बजारसँग जोड्ने प्रयास पनि हो। जुम्लाको स्याउले स्याङ्जामा पाइरहेको बजारले उचित बजारीकरण गर्न सके नेपाली किसानको उत्पादनले आफ्नै देशभित्र नयाँ बजार र उपभोक्ता पाउन सक्छ भन्ने सम्भावनालाई उजागर गरेको छ।